Teamrollen volgens Belbinwie doet wat in je team?

De 9 teamrollen van Belbin

Belbin onderscheidt 9 rollen, verdeeld in drie categorieën: denkrollen, actierollen en mensgerichte rollen. Iedereen heeft een primaire rol (je sterkste voorkeur) en vaak een of twee secundaire rollen. Er is geen 'beste' rol. Het gaat om de combinatie. Achter elke rol zie je een lettercode, zoals PL of SH. Dat zijn de officiële afkortingen die Belbin wereldwijd gebruikt, afgeleid van de Engelse rolnaam. SH staat bijvoorbeeld voor Shaper, in het Nederlands de Vormer, en RI voor Resource Investigator, oftewel de Brononderzoeker.

Hoe gebruik je Belbin in de praktijk?

Ken je eigen rollen. Iedereen heeft een voorkeur voor bepaalde rollen. Door te weten wat jouw sterke rollen zijn, kun je bewust kiezen hoe je bijdraagt. Je hoeft niet alles te kunnen.

Bekijk je team als geheel. Zijn bepaalde rollen oververtegenwoordigd? Mis je een rol? Als je team alleen maar Vormers en Planten heeft, zal er veel energie zijn maar weinig structuur. Mis je een Zorgdrager? Dan worden fouten pas laat ontdekt.

Botsende teamrollen leiden vaak tot conflicten. Lees hoe je conflicten in teams herkent en oplost in plaats van ze uit de weg te gaan.

Wees flexibel. In een klein team kan niet elke rol bezet zijn. Dat is niet erg. Als je weet welke rollen ontbreken, kun je daar bewust op letten. Iemand met een secundaire Zorgdrager-rol kan die pet opzetten wanneer het nodig is.

De 9 teamrollen in detail

Belbin identificeerde 9 teamrollen, verdeeld over drie categorieën:

Waarom teams met diversiteit in rollen beter presteren

Belbin's meest verrassende bevinding: teams met de slimste mensen ('Apollo teams') presteerden slechter dan teams met een goede rolmix. Waarom? In een team vol Plants (creatievelingen) ontstaan veel ideeën maar weinig uitvoering. In een team vol Vormers ontstaan conflicten over wie de leiding neemt.

Een effectief team heeft complementaire rollen. De Plant bedenkt het idee, de Monitor Evaluator toetst het, de Bedrijfsman voert het uit, de Zorgdrager controleert de kwaliteit, en de Voorzitter houdt het proces bij elkaar.

Dat betekent niet dat elk team 9 personen nodig heeft, iedereen heeft meerdere rollen die natuurlijk zijn. Belbin spreekt van een 'primaire rol' (je sterkste) en 'secundaire rollen' (die je ook prima kunt vervullen). In een team van 5 kunnen alle 9 rollen vertegenwoordigd zijn.

Ken je de rollen? Dan kun je iedereen in zijn kracht zetten. Lees wat werkt bij je team motiveren.

Belbin in de praktijk: teamanalyse doen

De Belbin-test is de formele manier om teamrollen te bepalen. Maar je kunt ook zonder test al veel observeren:

• Wie komt als eerste met ideeën in een brainstorm? → Waarschijnlijk de Plant
• Wie zegt 'Ja, maar...' en wijst op risico's? → Waarschijnlijk de Monitor Evaluator
• Wie maakt na de vergadering de takenlijst? → Waarschijnlijk de Bedrijfsman
• Wie checkt als laatste de details? → Waarschijnlijk de Zorgdrager
• Wie zorgt dat iedereen gehoord wordt? → Waarschijnlijk de Groepswerker

Waar het om draait is niet het labelen van mensen, maar het herkennen van patronen in je team. Welke rollen zijn sterk vertegenwoordigd? Welke ontbreken? Als je team vol zit met denkers maar geen doeners heeft, weet je waar het misgaat. Als iedereen actiegericht is maar niemand de strategie bewaakt, weet je waarom projecten steeds dezelfde fouten herhalen.

Belbin en conflicten in teams

Inzicht in teamrollen helpt ook bij het begrijpen en oplossen van conflicten. Veel teamconflicten zijn rolconflicten, geen persoonlijke conflicten:

• Een Vormer en een Groepswerker botsen: de een wil snelheid, de ander harmonie
• Een Plant en een Bedrijfsman begrijpen elkaar niet: de een denkt in mogelijkheden, de ander in haalbaarheid
• Twee Vormers in één team: machtstrijd om de leiding
• Een Zorgdrager en een Brononderzoeker hebben wrijving: de een wil alles controleren, de ander wil doorrennen

Als je deze conflicten herkent als rolconflicten in plaats van persoonlijke conflicten, kun je ze anders benaderen. Het gesprek verschuift van 'Jij bent te langzaam' naar 'Jij brengt nauwkeurigheid, ik breng tempo. Hoe combineren we dat?' Dat is een fundamenteel ander gesprek.

Belbinrollen helpen bij taakverdeling in projecten. Lees hoe je een projectplanning maken die je ook echt kunt volgen.

Teamrollen begrijpen is belangrijk voor leidinggevenden. In onze Training Praktisch Leidinggeven leer je hoe je teams aanstuurt.

Kritiek op het Belbin-model

Eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het Belbin-model ook kritiek krijgt. De wetenschappelijke onderbouwing is niet eenduidig; sommige onderzoekers vinden de 9 rollen niet altijd terug in statistische analyses. Bovendien zijn teamrollen dynamischer dan het model suggereert, mensen groeien, veranderen en passen zich aan.

Desondanks blijft het model populair en nuttig in de praktijk. Niet als wetenschappelijke waarheid, maar als gesprekstool. Het biedt teams een gemeenschappelijke taal om te praten over wie welke bijdrage levert en waar de blinde vlekken zitten. Die gesprekken zijn waardevol, ongeacht het model.

Belbin in selectie en teamsamenstelling

Belbin is niet alleen nuttig voor bestaande teams maar ook bij het samenstellen van nieuwe teams of het werven van nieuwe teamleden. Als je weet dat je team sterke Plants en Vormers heeft maar geen Bedrijfsman, kun je gericht zoeken naar iemand met die kwaliteiten.

Bij projectteams is dit extra relevant. In de beginfase van een project heb je creatieve denkers nodig (Plants, Brononderzoekers). In de uitvoeringsfase heb je doeners nodig (Bedrijfsmannen, Zorgdragers). Door bewust te kiezen wie wanneer betrokken is, gebruik je de sterke punten van elke rol op het juiste moment.

Het mooie van het Belbin-model is dat het waardering creëert voor diversiteit. In plaats van te denken 'Waarom is Jan altijd zo kritisch?' kun je denken 'Jan brengt zijn Monitor Evaluator-rol in, hij ziet risico's die ik niet zie.' Die herwaardering van verschillen verandert teamdynamiek fundamenteel.

Veelgestelde vragen

Aan de slag met je team

Teamrollen begrijpen is de eerste stap naar beter samenwerken. In de praktijk merk je dat het bespreekbaar maken van rollen en sterke punten al een enorm verschil maakt. Meer weten over teamdynamiek en hoe je een team sterker maakt? Neem een kijkje bij onze communicatietrainingen of Bekijk ons maatwerk teamtraject voor complete teams.