Door Growsult · Trainingsexpert · 2024-05-29 · 10 min leestijd
Elk team heeft andere kwaliteiten nodig. Meredith Belbin ontdekte dat succesvolle teams niet bestaan uit de slimste individuen, maar uit de juiste mix van rollen. Welke rollen heeft jouw team?
Waarom presteren sommige teams uitstekend terwijl andere met evenveel talent vastlopen? Meredith Belbin, onderzoeker aan de Universiteit van Cambridge, stelde zichzelf die vraag in de jaren zeventig. Zijn conclusie was verrassend: een team vol slimme, ambitieuze mensen presteert vaak slechter dan een team met een goede mix van verschillende rollen.
Belbin ontdekte dat succesvolle teams bestaan uit mensen die elkaar aanvullen. De een denkt vooruit, de ander houdt het team bij de les, een derde zorgt voor de details. Als een team te veel van dezelfde soort mensen heeft, ontstaan er blinde vlekken. Te veel denkers en te weinig doeners? Dan zijn er mooie plannen maar weinig resultaat. Te veel doeners zonder iemand die het overzicht houdt? Dan komt het team snel in de problemen.
Belbin onderscheidt 9 rollen, verdeeld in drie categorieën: denkrollen, actierollen en mensgerichte rollen. Iedereen heeft een primaire rol (je sterkste voorkeur) en vaak een of twee secundaire rollen. Er is geen 'beste' rol. Het gaat om de combinatie.
Plant (PL): De creatieve denker. Komt met originele ideeën en onconventionele oplossingen. Kan soms wat in zijn eigen wereld zitten en is niet altijd de beste communicator, maar als het team vastloopt is de Plant degene die met een doorbraak komt.
Monitor Evaluator (ME): De analyticus. Bekijkt ideeën vanuit alle hoeken, weegt opties af en komt met een doordacht oordeel. Niet de meest enthousiaste persoon in de kamer, maar wel degene die voorkomt dat het team overhaast beslist.
Specialist (SP): De expert. Levert diepgaande kennis op een specifiek gebied. Onmisbaar wanneer het team technische of inhoudelijke expertise nodig heeft, maar kan soms te veel focussen op zijn eigen vakgebied.
Vormer (SH): De aanjager. Daagt uit, pusht het team vooruit en is niet bang voor confrontatie. Kan soms wat dominant overkomen, maar zonder een Vormer verliest het team al snel zijn urgentie.
Bedrijfsman (IMP): De organisator. Zet plannen om in concrete werkbare taken. Betrouwbaar, gedisciplineerd en praktisch. Niet de meest flexibele als er last-minute veranderingen zijn, maar wanneer er gewerkt moet worden is de Bedrijfsman je beste kracht.
Zorgdrager (CF): De perfectioneur. Controleert op fouten, bewaakt de kwaliteit en zorgt dat deadlines gehaald worden. Kan soms doorslaan in perfectionisme, maar voorkomt wel dat het team slordig werk aflevert.
Voorzitter (CO): De coördinator. Zorgt dat iedereen gehoord wordt, verdeelt taken op basis van sterke punten en houdt het einddoel in zicht. Niet persé de meest inhoudelijk sterke persoon, maar de lijm die het team bij elkaar houdt.
Groepswerker (TW): De diplomaat. Voelt de sfeer aan, bemiddelt bij conflicten en zorgt voor de onderlinge relaties. Onmisbaar voor de teamdynamiek, ook al is zijn bijdrage minder zichtbaar dan die van de Vormer of Plant.
Brononderzoeker (RI): De netwerker. Legt contacten buiten het team, haalt nieuwe ideeën en mogelijkheden naar binnen en houdt het team verbonden met de buitenwereld. Enthousiast en sociaal, maar kan snel zijn interesse verliezen als het eentonig wordt.
Ken je eigen rollen. Iedereen heeft een voorkeur voor bepaalde rollen. Door te weten wat jouw sterke rollen zijn, kun je bewust kiezen hoe je bijdraagt. Je hoeft niet alles te kunnen.
Bekijk je team als geheel. Zijn bepaalde rollen oververtegenwoordigd? Mis je een rol? Als je team alleen maar Vormers en Planten heeft, zal er veel energie zijn maar weinig structuur. Mis je een Zorgdrager? Dan worden fouten pas laat ontdekt.
Botsende teamrollen leiden vaak tot conflicten. Lees of je ze beter kunt vermijden of juist opzoeken.
Wees flexibel. In een klein team kan niet elke rol bezet zijn. Dat is niet erg. Als je weet welke rollen ontbreken, kun je daar bewust op letten. Iemand met een secundaire Zorgdrager-rol kan die pet opzetten wanneer het nodig is.
Belbin biedt een officiële test aan waarmee je je teamrollen kunt ontdekken. Maar je kunt ook beginnen met een simpele oefening: laat elk teamlid voor zichzelf opschrijven welke drie rollen het best bij hem of haar passen. Bespreek de resultaten in het team. Je zult verrast zijn hoe herkenbaar de beschrijvingen zijn.
Belbin identificeerde 9 teamrollen, verdeeld over drie categorieën:
Elke rol heeft veiligheid nodig om te floreren. Lees over psychologische veiligheid en waarom dat de basis is.
Belbin's meest verrassende bevinding: teams met de slimste mensen ('Apollo teams') presteerden slechter dan teams met een goede rolmix. Waarom? In een team vol Plants (creatievelingen) ontstaan veel ideeën maar weinig uitvoering. In een team vol Vormgevers ontstaan conflicten over wie de leiding neemt.
Een effectief team heeft complementaire rollen. De Plant bedenkt het idee, de Monitor Evaluator toetst het, de Bedrijfsman voert het uit, de Zorgdrager controleert de kwaliteit, en de Voorzitter houdt het proces bij elkaar.
Dat betekent niet dat elk team 9 personen nodig heeft, iedereen heeft meerdere rollen die natuurlijk zijn. Belbin spreekt van een 'primaire rol' (je sterkste) en 'secundaire rollen' (die je ook prima kunt vervullen). In een team van 5 kunnen alle 9 rollen vertegenwoordigd zijn.
Ken je de rollen? Dan kun je iedereen in zijn kracht zetten. Lees wat werkt bij je team motiveren.
De Belbin-test is de formele manier om teamrollen te bepalen. Maar je kunt ook zonder test al veel observeren:
Waar het om draait is niet het labelen van mensen, maar het herkennen van patronen in je team. Welke rollen zijn sterk vertegenwoordigd? Welke ontbreken? Als je team vol zit met denkers maar geen doeners heeft, weet je waar het misgaat. Als iedereen actiegericht is maar niemand de strategie bewaakt, weet je waarom projecten steeds dezelfde fouten herhalen.
Inzicht in teamrollen helpt ook bij het begrijpen en oplossen van conflicten. Veel teamconflicten zijn geen persoonlijke conflicten maar rolconflicten:
Als je deze conflicten herkent als rolconflicten in plaats van persoonlijke conflicten, kun je ze anders benaderen. Het gesprek verschuift van 'Jij bent te langzaam' naar 'Jij brengt nauwkeurigheid, ik breng tempo. Hoe combineren we dat?' Dat is een fundamenteel ander gesprek.
Belbinrollen helpen bij taakverdeling in projecten. Lees hoe je een projectplanning maken die je ook echt kunt volgen.
Teamrollen begrijpen is essentieel voor leidinggevenden. In onze Training Praktisch Leidinggeven leer je hoe je teams aanstuurt.
Eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het Belbin-model ook kritiek krijgt. De wetenschappelijke onderbouwing is niet eenduidig; sommige onderzoekers vinden de 9 rollen niet altijd terug in statistische analyses. Bovendien zijn teamrollen dynamischer dan het model suggereert, mensen groeien, veranderen en passen zich aan.
Desondanks blijft het model populair en nuttig in de praktijk. Niet als wetenschappelijke waarheid, maar als gesprekstool. Het biedt teams een gemeenschappelijke taal om te praten over wie welke bijdrage levert en waar de blinde vlekken zitten. Die gesprekken zijn waardevol, ongeacht het model.
Belbin is niet alleen nuttig voor bestaande teams maar ook bij het samenstellen van nieuwe teams of het werven van nieuwe teamleden. Als je weet dat je team sterke Plants en Vormgevers heeft maar geen Bedrijfsman, kun je gericht zoeken naar iemand met die kwaliteiten.
Bij projectteams is dit extra relevant. In de beginfase van een project heb je creatieve denkers nodig (Plants, Brononderzoekers). In de uitvoeringsfase heb je doeners nodig (Bedrijfsmannen, Zorgdragers). Door bewust te kiezen wie wanneer betrokken is, gebruik je de sterke punten van elke rol op het juiste moment.
Het mooie van het Belbin-model is dat het waardering creëert voor diversiteit. In plaats van te denken 'Waarom is Jan altijd zo kritisch?' kun je denken 'Jan brengt zijn Monitor Evaluator-rol in, hij ziet risico's die ik niet zie.' Die herwaardering van verschillen verandert teamdynamiek fundamenteel.
Ja, en dat is normaal. De meeste mensen hebben een primaire rol (hun sterkste voorkeur) en een of twee secundaire rollen die ze prima kunnen vervullen. Sommige mensen zijn ook flexibel genoeg om van rol te wisselen afhankelijk van de situatie.
Dat is in de meeste teams het geval. Het gaat niet om 9 mensen op 9 stoelen. Het gaat erom dat je weet welke rollen aanwezig zijn en welke ontbreken, zodat je daar bewust rekening mee houdt. Eén persoon kan meerdere rollen vervullen.
Belbins model is gebaseerd op jarenlang onderzoek aan de Universiteit van Cambridge. Het is een van de meest gebruikte teammodellen in het bedrijfsleven. Zoals elk model is het een vereenvoudiging van de werkelijkheid, maar in de praktijk herkennen de meeste teams zich er sterk in.
Nee, dat is het hele punt van Belbin. Elk team heeft alle typen rollen nodig. Een team vol creatieve Plants zonder iemand die de uitvoering oppakt (Bedrijfsman) zal mooie plannen hebben maar weinig resultaat.
Teamrollen begrijpen is de eerste stap naar beter samenwerken. In de praktijk merk je dat het bespreekbaar maken van rollen en sterke punten al een enorm verschil maakt. Meer weten over teamdynamiek en hoe je een team sterker maakt? Neem een kijkje bij onze communicatietrainingen of ontdek ons maatwerk teamtraject voor complete teams.